#85: Ramses Shaffy

Hallo allemaal! Dit is Een Beetje Nederlands, de podcast voor mensen die Nederlands leren. Mijn naam is Marian en de aflevering van vandaag gaat over Ramses Shaffy. De tekst van deze aflevering kan je meelezen op de website, www.eenbeetjenederlands.nl. Als je vragen of opmerkingen hebt over deze aflevering, kan je ze naar mij sturen op de website. In de shownotes staat een link naar de website.

Luister je graag naar deze podcast en wil je nóg meer horen? Word dan Vriend van de Podcast op Petje Af en krijg toegang tot extra afleveringen, oefenmaterialen en meer. Voor een paar euro per maand help je deze podcast én verbeter jij jouw Nederlands. Alle informatie vind je op de website!

Nu, door met de podcast!

Zing, vecht, huil, bid, lach, werk en bewonder. Dat zong de iconische Nederlandse zanger Ramses Shaffy in 1971. Het werd een enorme hit. Heel veel mensen voelden zich aangesproken door de zanger. Ze dachten dat hij het lied speciaal voor hen had geschreven. Spreekt het jou aan? Voor wie is het lied denk je geschreven? Laten we er even naar luisteren.

[fragment 1: Zing vecht huil]

Shaffy zingt dit lied eigenlijk voor alle mensen die op de een of andere manier eenzaam, gefrustreerd of ongelukkig zijn. Hij toont ze hoe ze toch plezier in het leven kunnen vinden en hij herinnert hen eraan dat ze ooit “samen zullen komen”. Wat doe jij als je je slecht voelt? Zingen, vechten, huilen, bidden, lachen, werken of bewonderen? En werkt het?

De boodschap van dit lied is typisch voor het oeuvre van Ramses Shaffy. Hij was iemand die zijn muziek over of voor ongelukkige mensen maakte. Vaak schreef hij liedjes over mensen die zich nergens thuis voelden. Hij wilde hen “een hart onder de riem steken”. Dat is een uitdrukking die je hier kunt gebruiken. Het betekent dat je iemand zelfvertrouwen geeft die eigenlijk de hoop kwijt is. Hij wilde hen helpen. Zelf was Shaffy ook een melancholische man die het moeilijk vond om zich ergens thuis te voelen. Daarom kon hij zich goed in zijn publiek inleven. In deze aflevering wil ik het hebben over zijn leven, muziek en speciale band met de stad Amsterdam.

Heel veel Nederlanders kennen Ramses Shaffy als een echte Amsterdammer, maar wat weinig mensen weten is dat hij in 1933 in Frankrijk werd geboren. Zijn vader was een Egyptische consul en zijn moeder een Poolse gravin. Zijn vader was echter niet veel aanwezig, en zijn moeder werd snel ziek. Ze kreeg tuberculose. Na zeven jaar werd de kleine Ramses naar Nederland gebracht. Dat was een traumatische gebeurtenis, waar hij het lied ‘De trein naar het noorden’ over schreef. In Nederland kwam hij in een weeshuis in Utrecht terecht. Een pleeggezin in Leiden nam hem mee naar huis. Het was een warm bad. Daar voelde hij zich even thuis.

Hij maakte zijn middelbare school niet af, maar werd in 1952 aangenomen voor de toneelschool in Amsterdam. Hij ging vanaf dan in een theatergezelschap spelen tot hij samen met zijn partner Joop Admiraal in 1960 naar Rome vertrok. Ze bewonderden de Italiaanse regisseurs en ze hoopten daar een interessante filmrol te krijgen. ’s Avonds schreef hij brieven aan een Nederlandse vriendin over hun avonturen. Vaak schreef hij haar dat het veel moeilijker dan gedacht was om de juiste contacten te maken. Na een paar jaar kwamen ze dus weer terug naar Nederland. Het Romeinse avontuur was niet gelukt.

Ik zal een stukje uit zijn brief voorlezen uit de bundel “Brieven uit Rome” van de Nederlandse uitgeverij Nijgh en Ditmar.

“Je hebt geen idee wat het zeggen wil om in een nieuwe stad aan te komen,” schreef hij aan zijn vriendin, “dit keer niet als toerist, maar om er te gaan werken en leven. Het is een griezelig iets, omdat je het publiek mist dat jou in Holland heeft zien werken en dat je naam kent. (…) Hier ben je een van de miljoenen voorbijgangers en als Vana ons aan belangrijke mensen voorstelt, glimlacht iedereen beleefd en als ze erbij vertelt dat we heel bijzondere acteurs zijn, denkt iedereen: Het zal wel [even tussendoor: ‘het zal wel’ is een idioom, en het betekent zoiets als “whatever”]. Ramses gaat verder: “Wij glimlachen dan ook en hebben absoluut niets te zeggen. Je kunt moeilijk een diepgaand persoonlijk contact leggen in een minuut van handen schudden.”

Ik wilde dit voorlezen, omdat ik denk dat er veel mensen die de podcast luisteren in Nederland wonen, maar eigenlijk uit een ander land komen. Misschien herken je je wel in Ramses’ ervaring. Herinner jij je een moment dat je je opeens anoniem voelde in Nederland? Schrijf het gerust in de comments onder deze podcast.

Terug in Nederland nam zijn carrière een vlucht, oftewel, zijn carrière werd steeds beter en beter. Hij verscheen steeds meer op televisie, op het toneel en gaf optredens als zanger. In 1964 richtte hij Shaffy Chantant op, een theatergezelschap dat in Amsterdamse theaterzalen theater opvoerde, gedichten voordroeg en chansons, een soort levensliederen, zong. Hier zijn voor het eerst zijn grootste hits te horen, zoals ‘Zing, vecht, huil bid’, dat je aan het begin van de podcast hoorde, maar ook ‘Sammy’, dat gaat over een verlegen jongen die altijd naar zijn voeten kijkt. Ramses Shaffy spoort hem in het liedje aan om omhoog te kijken, naar de blauwe lucht. Ook in dit lied probeert Shaffy dus de luisteraar een hart onder de riem te steken. Hij wilde dat we dapper zijn.

Via Shaffy Chantant maakte ook de jonge, talentvolle zangeres Liesbeth List naam. Zij werd meteen verliefd op hem, zei ze later in interviews, maar Shaffy was homoseksueel, hij viel op mannen en daarom hebben ze nooit een relatie gekregen. Wel hadden ze een goede en diepe vriendschap die hun hele leven lang duurde. Ze hebben veel samengewerkt. Het hoogtepunt is het duet ‘Pastorale’. Een vrouw zingt de felle en arrogante zon toe, op wie zij verliefd is. De zon waarschuwt haar dat hij haar kan verwarmen maar ook verbranden. Het is een lied over een onmogelijke liefde. Eigenlijk gaat het dus ook een beetje over de verhouding tussen List en Shaffy zelf. Ze kunnen zich goed inleven in de tekst.

Luister maar: [fragment 2]

Eigenlijk was heel Amsterdam in de jaren 60 een beetje verliefd op Ramses Shaffy. Hij was flamboyant, charismatisch en hield van praten en feesten. Hij had veel levenslust. Toch had hij maar een paar echt goede vrienden. Omdat hij van drinken, roken en drugs hield, was hij niet altijd aardig. Hij had ook een agressieve, koppige kant, die de alcohol in hem aanwakkerde. “Als ik dronken ben, staat er een totaal ander mens in mij op,” zei hij hier zelf over. Alleen zijn allerbeste vrienden, zoals Liesbeth List, konden dat verdragen.

In de jaren 80 stopte hij heel even met drinken en blowen, nadat hij in het ziekenhuis beland was en een epileptische aanval had gekregen. Daar werd een scan van zijn hoofd gemaakt, waarop een grote zwarte vlek te zien was die de drank en drugs door de jaren heen in zijn hersenen had gemaakt. Hij schrok zo erg, dat hij heel even stopte met drinken en zich besloot aan te sluiten bij de Indiase, mystieke Bhagwan-beweging. Dit soort nieuwe religieuze bewegingen waren in die tijd overal in West-Europa populair, omdat het christendom steeds minder belangrijk begon te worden in de samenleving. Deze nieuwe, mystieke bewegingen vulden dat gat op. In Nederland waren er in de plaatsen Heerde en Egmond Bhagwan-communes. Daar concentreerde Shaffy zich volledig op therapie en meditatie, maar hij nam wel zijn piano mee. Buiten de communes trad hij nauwelijks meer op.

In de jaren 90 begon hij het grote podium te missen. Hij verliet de communes en maakte nog één keer een comeback als acteur en zanger, bijvoorbeeld met een succesvolle vertolking van de hoofdrol in de musical ‘De man van La Mancha’, en hij maakte ook een grote tour.

Toch had het jarenlange drinken zijn tol geëist. Shaffy werd opgenomen in een Amsterdams verzorgingstehuis met symptomen van het syndroom van Korsakov. Dat is een ziekte waarbij je geheugen steeds slechter wordt. Vaak ontstaat die ziekte door langdurig alcoholisme. Vrienden kwamen hem daar nog vaak bezoeken, soms zelfs met een fles wijn onder de arm. Op 1 december 2009 overleed Ramses Shaffy aan de gevolgen van slokdarmkanker.

Ook na zijn dood bleven zijn liedjes heel erg populair. Iedere Nederlander kent wel de woorden van Sammy, of Zing Vecht Huil Bid. En de stad Amsterdam is ook heel erg trots op hem. Een van de metrostations van de Noord-Zuid-Lijn is naar hem vernoemd als eerbetoon. En je kan er een groot kunstwerk van hem zien.

Hij was een kunstenaar die woorden gaf aan gevoelens van eenzaamheid, levenslust en vrijheid. Kortom, iemand die de mensen een hart onder de riem stak als ze zich verloren voelden. Misschien raakten zijn liedjes daarom zoveel liedjes. Omdat hij zelf wist hoe het voelde om nergens helemaal thuis te zijn.

Daarmee kom ik aan het einde van deze aflevering van Een Beetje Nederlands.

Wordt Vriend van de Podcast en steun ons daarmee! Ga daarvoor snel naar de Petje-Af-pagina van deze podcast. Voor 5 euro per maand steun je deze podcast, en krijg je er zelf ook nog iets voor terug. Namelijk: extra afleveringen om naar te luisteren. Bijvoorbeeld over Jo Bonger, de vrouw die Van Gogh beroemd heeft gemaakt. Wil je meer over haar weten? Ga snel naar Petjeaf.com/eenbeetjenederlands en word ook Vriend van de Podcast.

Ik hoop dat je een beetje Nederlands geleerd hebt, en tot de volgende aflevering!