#86: Gabber

Hallo allemaal! Dit is Een Beetje Nederlands, de podcast voor mensen die Nederlands leren. Mijn naam is Robin en de aflevering van vandaag gaat over gabbermuziek. De tekst van deze aflevering kan je meelezen op de website, www.eenbeetjenederlands.nl. Als je vragen of opmerkingen hebt over deze aflevering, kan je ze naar mij sturen op de website. In de shownotes staat een link naar de website.

Luister je graag naar deze podcast en wil je nóg meer horen? Word dan Vriend van de Podcast op Petje Af en krijg toegang tot extra afleveringen, oefenmaterialen en meer. Voor een paar euro per maand help je deze podcast én verbeter jij jouw Nederlands. Alle informatie vind je op de website!

Nu, door met de podcast!

In deze aflevering gaan we terug naar de jaren 90 van de vorige eeuw. Stel je voor: je bent een jonge jongen of meid en het is vrijdagavond. Je staat je voor de spiegel klaar te maken om uit te gaan na een lange werkweek. Nog even je kapsel in orde maken: als man is dat simpel want dan is je hoofd helemaal gladgeschoren. Als vrouw heb je je haar in een strakke paardenstaart. Je outfit ligt ook al klaar: vanavond doe je je favoriete trainingsjack aan, die met de felle kleuren. Je witte nikes maken je outfit compleet. Ok, we zijn er klaar voor. Je vrienden staan al buiten te wachten. Jullie gaan naar Rotterdam vanavond, daar draait jullie favoriete dj. Al de hele week kijken jullie uit naar dit feest. In Rotterdam is een rave waar duizenden mensen op af komen. Iedereen draagt hetzelfde: kale kop, trainingsjas, sportschoenen. Hier maakt het niet uit wie je bent, of je arm of rijk bent. Deze avond zijn jullie allemaal hetzelfde. Jullie zijn gabbers. Buiten kan je al de dreunende bass horen. Jullie gaan in de rij staan en wachten tot je naar binnen mag. De deuren gaan voor je open, het feest gaat beginnen.

[muziek]

In de jaren 90 ontstond er in Nederland bij jongeren een nieuwe muzieksoort: gabbermuziek. Daar heb je net een stukje van gehoord. Er ontstond een heel populaire jongerencultuur rond deze muziek: gabbers hadden een heel herkenbare kledingstijl en haarstijl. Hoe ontstond deze subcultuur en wie waren deze gabbers?

We noemen het een subcultuur wanneer een grote groep mensen dezelfde interesse en stijl heeft, die anders is dan de norm. Er waren een paar typische subculturen onder jongeren in de jaren 90, met ieder een eigen stijl. Je had de opkomst van boybands en meidengroepen zoals de Backstreet Boys en de Spice Girls, en de tieners die daar fan van waren. Die kon je herkennen aan de naveltruitjes en hoge schoenen. Een andere populaire subcultuur waren de skaters en alto’s, de alternatievelingen. Zij luisterden naar Nirvana en Pearl Jam en droegen donkere en wijde kleren.

Maar in Nederland had je in de jaren 90 dus nog een andere subcultuur, die ongelooflijk populair was. 150.000 Nederlandse jongeren noemden of voelden zich gabber in 1997. De gabbercultuur is een echt Nederlands fenomeen, het is een van de weinige jeugdculturen die in Nederland ontstaan is en niet overgenomen is uit een ander land. Het begon in Rotterdam en verspreidde zich langzaam over de rest van het land en naar andere landen om ons heen. En zoals dat ook gaat met een jeugdcultuur: van het ene op het andere moment was het ook weer afgelopen. In 1999 was gabber opeens niet meer populair.

Misschien is het leuk om even wat te zeggen over het woord gabber. Dit woord is veel ouder dan het muziekgenre. Het woord gabber betekent goede vriend of kameraad. Dit woord komt uit het Bargoens. Dat is een oude Nederlandse straattaal, die vooral criminelen en handelaren gebruikten. In het Amsterdamse dialect zijn veel woorden uit het Bargoens overgenomen. Ook gabber, dat dus de betekenis van vriend heeft. Sommige woorden uit het Bargoens zijn ondertussen ingeburgerd in de Nederlandse taal, de meeste mensen kennen de betekenis van een aantal Bargoense woorden.

Gabbermuziek heeft zijn wortels in de housemuziek. Eind jaren 80 werd housemuziek populair in Nederland. Deze muziekstijl kwam uit Amerika en was heel anders dan de andere muziek die ervoor te horen was bij het uitgaan. Discomuziek was uit, house en techno waren de nieuwe muziekstijlen.

Discotheken in Europa gingen de nieuwe muziek ook draaien en begonnen hun eigen varianten ervan te maken. Uit de housemuziek zijn in de jaren 80 en 90 allerlei stromingen en variaties ontstaan. De ene harder, de andere met meer melodie. Al die verschillende stijlen hebben ook elkaar weer beïnvloed.

In discotheken in Rotterdam werd vooral geëxperimenteerd met steeds hardere en agressieve muziek. Het moest harder, harder, sneller, sneller! Het aantal beats-per-minuut ging flink omhoog, naar 160 tot 200 bpm. De bass werd een stuk harder. Deze nieuwe muziekstijl heette hardcore house en werd later bekend als gabberhouse. Rond 1992 werd deze muzieksoort steeds meer herkend als aparte stijl.

De basis van een gabberplaat is de beat. Die werd door de pioniers van de gabbermuziek gemaakt op een drumcomputer, vaak de Roland TR-909. Daarin zat dit geluid: [kick]. Dat geluid kan je heel hard laten klinken door de instellingen aan te passen. Ze programmeerden een simpele beat, met vier slagen op een maat [voorbeeld langzame bass], oftewel four-on-the-floor in het Engels. Als je dat sneller en sneller maakt, gaat het steeds meer klinken als een gabberbeat [voorbeeld snelle bass]. Voeg daar extra geluiden en samples aan toe en je hebt een gabberplaat. [voorbeeld volledige beat].

Het is niet helemaal toevallig dat gabbermuziek ontstaan is in Rotterdam. Rotterdam stond in de jaren 80 en 90 bekend als een rauwe, harde stad. Rotterdam is een havenstad met veel industrie en het cliché was dat Rotterdam bestond uit harde werkers. Zeker vergeleken met Amsterdam, dat meer artistiek en extravagant was. Deze culturele verschillen hoor je ook terug in de muziek. De gabbercultuur ontstond vooral onder arbeidersjongeren. Voor hen was de muziek een uitlaatklep en een manier om erbij te horen. Ze voelden zich niet welkom in de chique Amsterdamse houseclubs van die tijd. Gabber was house voor het volk: geen gedoe, gewoon hard feesten.

Een heel belangrijke plek voor gabberhouse was de discotheek Parkzicht in Rotterdam. Deze discotheek zat in een prachtig gebouw in het Park in Rotterdam. Ik zeg ‘zat’, want de club bestaat tegenwoordig niet meer. De vaste dj, DJ Rob, begon op vrijdagavonden steeds meer te experimenteren met het draaien van harde muziek. Samen met een andere pionier, DJ Paul Elstak, staat hij bekend als een van de eersten die gabbermuziek produceerde en draaide in clubs.

Een groot verschil met andere discotheken in die tijd, was dat Parkzicht minder streng was over de kleding van de bezoekers. Iedereen kwam in principe binnen. Bij Parkzicht mocht je gewoon op je sneakers naar binnen, in veel andere discotheken kreeg je geen toegang als je zo gekleed was. Zo ontstaat er bij Parkzicht een nieuwe mode: de jongeren die op de hardcore feesten afkomen dragen comfortabele trainingspakken en sneakers in de plaats van nette kleren. Vooral de felgekleurde trainingspakken van het merk Australian waren populair. In de gabbercultuur werden die trainingspakken aussies genoemd. Verder waren gabbers te herkennen aan hun sportschoenen, vooral de Nike Air Max was populair. Mannelijke gabbers hadden vaak een kaalgeschoren hoofd en vrouwen een strakke paardenstaart met de zijkanten opgeschoren.

Deze kledingstijl zorgde ervoor dat de gabbers lekker konden dansen op de snelle housemuziek. Je kan je voorstellen dat bij zulke snelle muziek de danspassen en bewegingen ook snel gingen. De comfortabele schoenen en kleren waren daar erg handig bij, en de gabbers hadden minder last van het zweet door hun kale hoofden.

De typische manier van dansen op gabbermuziek heet hakken. Dat zijn korte snelle pasjes op het ritme van de muziek waarbij er vooral met de benen gedanst wordt, door de voeten naar voren te schoppen. Hakken kan je niet zo lang volhouden, daarvoor is het te vermoeiend op de snelle muziek. Het gebruik van drugs hielp om het langer vol te houden, vooral xtc en speed werden veel gebruikt op de gabberfeesten. Uit een onderzoek bleek dat 80% van de bezoekers van grote feesten drugs gebruikte. Hakken is geen dans die je samen met andere mensen doet, je doet het alleen. Maar omdat iedereen hetzelfde danst en er hetzelfde uitziet, hadden gabbers toch het gevoel bij een groep te horen. Voor veel jongeren werd gabber een belangrijk deel van hun identiteit.

Na een paar jaar, vanaf 1993 ongeveer, werd gabber steeds populairder. Gabber veranderde van een undergroundcultuur steeds meer naar de mainstream. Discotheek Parkzicht werd te klein voor de vele gabbers, feesten werden steeds meer in enorme zalen georganiseerd. Een zaal in Rotterdam met de naam de Energiehal werd een van de belangrijkste plekken voor gabbers, en kreeg de bijnaam ‘de gabbertempel’. In de Energiehal werden maandelijks feesten georganiseerd waar wel 15.000 gabbers op afkwamen.

Rotterdam was al lang niet meer de enige plek waar de gabbercultuur populair was. In heel Nederland werd op gabbermuziek gedanst en gehakt. Festivals zoals Thunderdome, Nightmare in Rotterdam en Masters of Hardcore trokken tienduizenden bezoekers, uit Nederland én het buitenland. Thunderdome organiseerde later ook in onder andere Duitsland, België, Frankrijk en Italië hardcorefeesten.

De populariteit van hardcoremuziek werd ook opgemerkt door de media. In krantenartikelen werd de invloed van muziek op jongeren en de opkomende gabbercultuur beschreven. Er werd lang niet altijd positief geschreven over gabbers: vooral aan het begin van de jaren 90 waren er veel vooroordelen over gabbers. De kale hoofden en agressieve muziek werden maar vreemd gevonden. Ook het drugsgebruik door de liefhebbers van de muzieksoort kreeg veel negatieve aandacht.

Een ander onderwerp waar veel over geschreven is, zijn de vooroordelen over rechts-extremisme bij gabbers. Met hun kale hoofden leken gabbers op skinheads, een subcultuur die bekendstaat door hun racisme en geweld. In de media ontstond begin jaren 90 het beeld dat gabbers net zoals skinheads rechts-extremistisch en gewelddadig waren. De vergelijking tussen deze groepen is niet eerlijk. Er waren inderdaad ook gabbers die racistisch waren, maar onderzoek wees uit dat dit slechts een kleine minderheid was. De meeste gabbers hadden niets met politiek te maken en waren niet racistisch.

Voor veel gabbers waren de vooroordelen waar ze mee te maken kregen in de media erg frustrerend. Toen de muziek en cultuur steeds populairder werden, kwamen er ook positieve artikelen en documentaires over gabbers. Vooral over het sociale karakter van de gabbercultuur en de kameraadschap werd positief geschreven.

Van 1995 tot 1997 was de populariteit van de gabbercultuur op zijn hoogtepunt. Gabber was uitgegroeid tot de grootste jongerencultuur in Nederland. Ongeveer een kwart van de jongeren luisterde naar gabber. De muziek kwam steeds vaker in de Top 40 hitlijst, cd’s met hardcoremuziek werden goed verkocht.

Er ontstond rond deze periode een nieuwe stroming: happy hardcore. Dit is een vrolijkere en commerciëlere variant van de hardcoremuziek. Het nummer Rainbow in the Sky van DJ Paul Elstak is misschien wel het bekenste happy hardcore-nummer. [fragment Rainbow in the Sky].

Sommige mensen vinden dat de komst van happy hardcore het begin van het einde was voor de gabbercultuur. Veel gabbers vonden de cultuur te commercieel en te groot geworden. Er werd heel veel nieuwe muziek gemaakt, steeds vaker van lage kwaliteit. Plotseling luisterden zelfs jonge kinderen naar gabber. De oorspronkelijke gabbers voelden zich niet meer thuis bij de muziek.

Ook werden de gabbers minder serieus genomen: er werden parodieën uitgebracht, grappige imitaties waarbij gabbers een beetje belachelijk gemaakt werden. Bijvoorbeeld het nummer Gabbertje [fragment] en Hakke & zage [fragment] uit 1996. Door dit soort nummers en de aandacht van de mainstream werd het steeds minder cool om gabber te zijn.

Rond het jaar 2000 kwam de gabbercultuur tot een eind. Natuurlijk zijn er nu nog steeds mensen die naar gabber luisteren en naar gabberfeesten gaan, maar veel minder dan in de jaren 90. Gabber is weer underground. Tegenwoordig wordt er juist nostalgisch teruggekeken naar de gabbercultuur uit de jaren 90.

Ik zelf heb de gabberperiode niet echt meegemaakt, daar was ik te jong voor, dus ik kan niet uit eigen ervaring spreken. Als ik interviews teruglees of -kijk met gabbers die het hoogtepunt van de gabberperiode wel hebben meegemaakt, valt het me op dat iedereen begint over de vriendschap en kameraadschap die ze in die tijd voelden. Het was voor hen niet alleen een muzieksoort of een leuk feestje, het was een manier van leven. Zoals ze zelf zeggen: Hardcore Never Dies.

Daarmee kom ik aan het einde van deze aflevering van Een Beetje Nederlands.

Wordt Vriend van de Podcast en steun ons daarmee! Ga daarvoor snel naar de Petje-Af-pagina van deze podcast. Voor 5 euro per maand steun je deze podcast, en krijg je er zelf ook nog iets voor terug. Namelijk: extra afleveringen om naar te luisteren. Bijvoorbeeld over Chinees-Indische restaurants. Wil je weten waarom dat toch Nederlandse cultuur is? Ga snel naar Petjeaf.com/eenbeetjenederlands en word ook Vriend van de Podcast.

Ik hoop dat je een beetje Nederlands geleerd hebt, en tot de volgende aflevering!